- Mục tiêu dự án: Nhóm bạn muốn khám phá điều gì?
Thông qua việc lựa chọn đề tài “Hình mẫu lý tưởng” để khai thác dưới góc nhìn của hai khuynh hướng hiện thực và lãng mạn, nhóm em đã đăth ra mục tiêu cốt lõi là phân tích sự thay đổi trong hình mẫu lý tưởng của từng độ tuổi khác nhau và đồng thời tìm ra những nguyên nhân dẫn đến sự hình thành và biến đổi của những suy nghĩ, tư tưởng đó theo thời gian. Ngoài ra, mục tiêu sâu xa hơn là khám phá bản chất của những chuẩn mực đó trong đời sống xã hội, cụ thể là liệu những gì chúng ta cho là “lý tưởng” có thực sự mang tính ổn đinh, lâu dài hay chỉ là những “xu hướng” nhất thời, bị chi phối bởi từng giai đoạn phát triển của xã hội, môi trường sống và trải nghiệm cá nhân, bởi vì trong một thế giới ngày càng thay đổi nhanh chóng, nơi mà mạng xã hội, truyền thông và các giá trị hiện đại khác liên tục tác động đến nhận thức của con người, việc xác định đâu là lý tưởng và đâu chỉ là ảnh hưởng nhất thời trở nên rất khó phân biệt, từ đó nhóm em đã đặt ra câu hỏi: “Các chuẩn mực về hình mẫu lý tưởng liệu có phải chỉ là một ‘trend’ thay đổi theo thời gian không?”. Liệu trong thời đại hiện nay, con người con theo đuổi những khuôn mẫu lý tưởng cố định như trước đây hay đã dần chuyển sang xu hướng linh hoạt hơn, thích ứng hơn với hoàn cảnh thực tế, khi đặt ra mục tiêu cho bản thân, họ còn tự xây dựng những kỳ vọng rõ ràng hay đang dần học cách chấp nhận sự thay đổi và điều chỉnh theo diễn biến của cuộc sống. Những suy nghĩ còn mang tính lý tưởng hóa của người trẻ dần được thay thế hoặc điều chỉnh bởi những trải nghiệm thực tế khi con người trưởng thành hơn. Để trả lời cho những câu hỏi này, nhóm em lựa chọn tiếp cận thông qua việc phỏng vấn nhiều đối tượng ở những độ tuổi khác nhau, từ học sinh lớp 10, lớp 12 cho đến thầy cô, với mong muốn hiểu được sự khác biệt trong suy nghĩ giữa người trẻ và những người đã có nhiều trải nghiệm hơn trong cuộc sống. Thông qua quá trình khảo sát, nhóm em nhận ra rằng sự thay đổi trong hình mẫu lý tưởng không hoàn toàn bị chi phối bởi thời đại như nhiều người vẫn nghĩ, mà chủ yếu đến từ sự khác biệt về thế hệ, độ tuổi và đặc biệt là trải nghiệm sống của mỗi cá nhân, bởi vì chính những gì một người đã trải qua, từ môi trường, gia đình, hoàn cảnh sống cho đến những mối quan hệ cá nhân, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách họ hình thành và điều chỉnh lý tưởng của mình theo thời gian. Bên cạnh đó, nhóm em cũng nhận thấy rằng trong thời đại ngày nay, với sự phát triển của mạng xã hội và khả năng tiếp cận thông tin gần như không giới hạn, người trẻ có xu hướng tiếp xúc với rất nhiều quan điểm, hình mẫu và câu chuyện khác nhau, từ đó tạo nên một hệ tư duy đa dạng và phong phú hơn so với các thế hệ trước, tuy nhiên điều này cũng dẫn đến một hạn chế nhất định khi những lý tưởng được hình thành đôi khi chưa xuất phát từ trải nghiệm cá nhân mà chủ yếu dựa trên sự tiếp nhận từ bên ngoài, khiến cho người trẻ dễ rơi vào trạng thái mơ hồ, thiếu khả năng kiểm chứng và chiêm nghiệm sâu sắc. Chính vì vậy, mục tiêu của dự án không chỉ dừng lại ở việc so sánh sự khác biệt giữa các thế hệ mà còn hướng đến việc làm rõ mối liên hệ giữa trải nghiệm sống, hoàn cảnh cá nhân và sự hình thành lý tưởng, qua đó giúp chúng em hiểu rằng lý tưởng không phải là một tiêu chuẩn cố định hay mang tính tuyệt đối, mà là một quá trình liên tục thay đổi, được điều chỉnh bởi chính hành trình trưởng thành của mỗi con người.
- Quá trình thực hiện: Bạn đã làm gì? Vai trò của bạn trong nhóm? Những gì bạn đã học được?
Nhóm em triển khai dự án theo hai phần chính là thu thập thông tin và phân tích, trong đó em tham gia nhiều nhất với vai trò là người đi phỏng vấn cùng với bạn Thùy Vân và đồng thời đưa ra góc nhìn cá nhân khi xử lý câu trả lời. Ở giai đoạn đầu, em đã phỏng vấn một số bạn học sinh lớp 10 và một số thầy cô trong trường, đặt câu hỏi dựa trên bộ câu hỏi chung mà nhóm đã thống nhất, đồng thời ghi chép và lưu lại những câu trả lời quan trọng để phục vụ cho việc phân tích sau đó, trong quá trình này em cố gắng giữ cuộc trò chuyện ở mức tự nhiên nhất có thể để người được hỏi cảm thấy thoải mái chia sẻ suy nghĩ thật của mình,, vì em nhận ra rằng với những chủ đề mang tính cá nhân như hình mẫu lý tưởng thì sự chân thật trong câu trả lời quan trọng hơn rất nhiều. Sau khi hoàn thành phần phỏng vấn, em tập trung so sánh sự khác nhau trong suy nghĩ giữa các nhóm đối tượng, đặc biệt là giữa người trẻ và những người đã có nhiều trải nghiệm hơn, đồng thời nhìn vào sự thay đổi trong chính mỗi cá nhân theo thời gian, hình ảnh về “hình mẫu lý tưởng” của họ ở trước kia so với hiện tại đã thay đổi như thế nào, qua đó em nhận thấy một điểm khá rõ là người trẻ thường xây dựng hình mẫu lý tưởng dựa trên cảm xúc, tưởng tượng hoặc ảnh hưởng từ môi trường xung quanh như mạng xã hội, và đặt biệt là ở ngoại hình hoặc tính cách, trong khi người lớn lại có xu hướng điều chỉnh lý tưởng của mình dựa trên những gì họ đã trải qua trong cuộc sống, khiến cho tiêu chuẩn của họ thực tế và cụ thể hơn. Bên cạnh đó, em tổng hợp và kết nối các ý kiến rời rạc lại với nhau, để có thể nhìn ra những điểm chung nổi bật thay vì chỉ dừng lại ở từng câu trả lời riêng lẻ, và trong quá trình này em học được cách suy nghĩ có hệ thống hơn, biết cách chọn lọc thông tin quan trọng và loại bỏ những chi tiết không cần thiết. Ngoài ra, em cũng nhận ra rằng việc đặt câu hỏi và lắng nghe không đơn giản như em nghĩ ban đầu vì nếu đặt câu hỏi quá cứng nhắc thì câu trả lời sẽ bị giới hạn, nên em dần học được cách điều chỉnh cách giao tiếp của mình linh hoạt hơn tùy vào từng người. Thông qua toàn bộ quá trình thực hiện, em không chỉ hiểu rõ hơn về sự thay đổi của hình mẫu lý tưởng theo độ tuổi mà còn phát triển được nhiều kỹ năng như giao tiếp, phân tích và làm việc nhóm, đặc biệt là khả năng nhìn nhận một vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, điều mà trước đây em chưa thực sự làm được.
- Góc nhìn của bạn thay đổi như thế nào về hai khuynh hướng này?
Sau khi hoàn thành dự án, góc nhìn của em về hai khuynh hướng lãng mạn và hiện thực đã thay đổi khá nhiều so với trước đây. Lúc đầu em thường có xu hướng nhìn nhận hai khuynh hướng này theo hướng tách biệt, và đối với em hai khuynh hướng gần như đối lập hoàn toàn với nhau, khi em nghĩ rằng lãng mạn là đại diện cho cảm xúc, ước mơ, những mơ mộng viễn vông và những điều đẹp đẽ, còn hiện thực lại gắn với sự khô khan, áp lực và những giới hạn của cuộc sống, nên trong suy nghĩ ban đầu em nghiêng về lãng mạn nhiều hơn vì nó khiến mọi thứ trở nên dễ chịu và tích cực hơn. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện dự án, đặc biệt là khi trực tiếp phỏng vấn các bạn học sinh lớp và một số thầy cô, sau đó tự mình phân tích câu trả lời của mọi người, em bắt đầu nhận ra rằng cách hiểu ban đầu của mình chưa thực sự phản ánh đúng bản chất của hai khuynh hướng này, bởi vì thực tế cho thấy không có ai hoàn toàn sống theo một khuynh hướng duy nhất, mà mỗi người đều có sự kết hợp giữa lãng mạn và hiện thực, chỉ là mức độ và cách thể hiện của họ thay đổi tùy theo độ tuổi, hoàn cảnh và trải nghiệm sống. Ví dụ như người trẻ, thường dễ bị thu hút bởi những lý tưởng mang tính mơ mộng hoặc hoàn hảo, vì chưa phải đối mặt với quá nhiều trách nhiệm nên có xu hướng đặt cảm xúc và mong muốn cá nhân lên trước, Trong khi đó, những người lớn như thầy cô lại có cách nhìn thực tế hơn, khi họ không còn chỉ quan tâm đến cảm xúc mà còn phải cân nhắc đến nhiều yếu tố khác như sự ổn định, trách nhiệm và khả năng gắn bó lâu dài, nhưng điều đó không có nghĩa là họ mất đi sự lãng mạn, mà sự lãng mạn của họ được thể hiện theo một cách khác, đơn giản hơn nhưng cũng sâu sắc hơn, chẳng hạn như việc trân trọng những điều nhỏ trong cuộc sống hay tìm kiếm sự bình yên trong những mối quan hệ bền vững và lâu dài. Từ những quan sát đó, em dần hiểu rằng lãng mạn và hiện thực không phải là hai lựa chọn loại trừ lẫn nhau mà là hai yếu tố cần thiết để cân bằng cuộc sống, vì nếu chỉ sống quá lãng mạn thì con người có thể dễ rơi vào ảo tưởng và thất vọng khi thực tế không giống như mong đợi, còn nếu chỉ sống quá hiện thực thì cuộc sống lại trở nên cứng nhắc, thiếu cảm xúc và động lực. Bên cạnh đó, em cũng nhận ra rằng sự thay đổi trong cách nhìn về hai khuynh hướng này không chỉ đến từ việc lớn lên về mặt tuổi tác mà còn đến từ chính những trải nghiệm mà mỗi người tích lũy được, vì khi đã trải qua nhiều hơn, chúng ta sẽ tự điều chỉnh lại những kỳ vọng và lý tưởng của mình sao cho phù hợp với thực tế, và điều này cũng khiến em bắt đầu nhìn nhận vấn đề một cách linh hoạt hơn, không còn cố gắng phân định rõ ràng hiện thực hay lãng mạn là tốt hơn.
- Quan niệm của cá nhân bạn về khuynh hướng sống lãng mạn hay khuynh hướng thực tế từ “cộng đồng” mà bạn tìm hiểu có gì thay đổi trước hay sao khi tìm hiểu hay không?
Qua quá trình tìm hiểu và phỏng vấn, quan niệm cá nhân của em về khuynh hướng sống lãng mạn và hiện thực trong cộng đồng đã có sự thay đổi nhất định, không phải theo hướng hoàn toàn đảo ngược mà là trở nên rõ ràng và sâu sắc hơn, vì ban đầu em chỉ hiểu hai khuynh hướng này một cách khá đơn giản, em xem hai khuynh hướng như hai sự lựa chọn riêng biệt mà mỗi người sẽ nghiêng hẳn về một phía, nhưng sau khi tiếp xúc với nhiều quan điểm khác nhau từ các độ tuổi, em dần nhận ra rằng thực tế phức tạp hơn nhiều khi mỗi người trong cộng đồng đều xây dựng cho mình một cách sống riêng dựa trên hoàn cảnh, trải nghiệm và những giá trị mà họ coi trọng. Từ đó hình thành nên một sự pha trộn giữa lãng mạn và hiện thực thay vì tách biệt hoàn toàn, điều này khiến em thay đổi cách suy nghĩ trước đây, khi em không còn tin rằng lãng mạn chỉ phù hợp với người trẻ hay hiện thực chỉ thuộc về người lớn, mà hiểu rằng cả hai khuynh hướng này đều có thể tồn tại ở bất kỳ ai, chỉ là được thể hiện theo những cách khác nhau, chẳng hạn như người trẻ có thể thể hiện sự lãng mạn qua những kỳ vọng và mong muốn về tương lai trong khi người trưởng thành lại giữ sự lãng mạn thông qua những giá trị nhỏ nhưng bền vững trong cuộc sống hàng ngày. Từ những gì em quan sát được, em cũng dần hình thành một quan niệm rõ hơn rằng xu hướng sống hiện thực đang trở nên phổ biến hơn trong cộng đồng hiện nay, không phải vì con người mất đi sự mơ mộng, mà vì họ ý thức rõ hơn về trách nhiệm cá nhân, áp lực xã hội và nhu cầu ổn định lâu dài, tuy nhiên điều này không đồng nghĩa với việc lãng mạn bị loại bỏ, mà nó được giữ lại như một yếu tố giúp con người duy trì cảm xúc và ý nghĩa trong cuộc sống. Quan niệm của em sau dự án không còn là việc lựa chọn giữa lãng mạn hay hiện thực mà là hiểu rằng giá trị của mỗi khuynh hướng phụ thuộc vào cách mỗi người vận dụng nó trong hoàn cảnh của mình, và chính sự linh hoạt đó mới là điều phản ánh rõ nhất cách mà cộng đồng đang suy nghĩ và thay đổi trong xã hội hiện nay.
- Bạn phát triển kỹ năng gì? Bạn chọn sống theo khuynh hướng nào? tại sao?
Trong quá trình thực hiện dự án, em nhận ra mình đã phát triển được nhiều kỹ năng quan trọng không chỉ phục vụ cho bài học mà còn có thể áp dụng trong những tình huống khác, đặc biệt là kỹ năng giao tiếp và phân tích, vì khi trực tiếp đi phỏng vấn các bạn học sinh lớp 10 và một số thầy cô, em phải biết cách đặt câu hỏi sao cho rõ ràng nhưng không quá cứng nhắc, đồng thời tạo được cảm giác thoải mái để người trả lời có thể chia sẻ suy nghĩ một cách tự nhiên nhấ, từ đó em hiểu rằng giao tiếp không chỉ là việc nói mà còn là cách mình dẫn dắt cuộc trò chuyện.B ên cạnh đó, em còn cải thiện kỹ năng xã hội khi làm việc nhóm, vì em phải phối hợp với các bạn, chia sẻ nhiệm vụ và tôn trọng ý kiến của nhau để hoàn thành sản phẩm chung một cách hiệu quả nhất. Em cũng phát triển kỹ năng tư duy qua suốt quá trình thực hiện dự án, đặc biệt là tư duy phân tích và chiều, khi em phải so sánh các câu trả lời giữa các độ tuổi khác nhau, từ đó rút ra những nhận xét cá nhân về sự thay đổi trong hình mẫu lý tưởng và khuynh hướng sống của mỗi người. Sau khi hoàn thành dự án, nếu phải lựa chọn khuynh hướng sống cho bản thân, em nghĩ mình sẽ nghiêng về hiện thực nhiều hơn, nhưng không hoàn toàn loại bỏ yếu tố lãng mạn vì em nhận ra rằng trong cuộc sống hiện nay, yếu tố hiện thực giúp con người đưa ra những quyết định phù hợp, xây dựng sự ổn định và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, trong khi đó yếu tố lãng mạn lại đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cảm xúc, ước mơ, vì vậy em tin rằng việc kết hợp cả hai khuynh hướng này một cách cân bằng sẽ giúp em vừa thích nghi với thực tế vừa không đánh mất những giá trị cá nhân của mình.