Tổng hợp và So Sánh Kiến Thức Về Truyện Ngắn Hiện Thực và Truyện Ngắn Lãng Mạn

Thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn hiện thực

Truyện ngắn lãng mạn

Đặc trưng nội dung 

Chủ Đề/ Đề tài: 

- Khai thác những vấn đề gần gũi với đời sống xã hội

- Phản ánh số phận bất hạnh dưới đáy xã hội

- Cái đói, cái nghèo và cái người => phản ánh thật đời sống

Chủ đề/ đề tài tiêu biểu:

- Người nông dân bị tha hoá

- Người tri thức buộc phải chọn giữa khát vọng bản thân và gia đình

Chủ đề/ Đề tài:

- Khai thác sâu về cảm xúc và suy nghĩ của con người

- Chuyên viết về tình yêu tuổi trẻ và khát vọng cá nhân

Chủ đề/ đề tài tiêu biểu:

- Tình yêu: đề tài chủ đạo, thông thường được thấy nhiều nhất trong truyện ngắn lãng mạn

- Thiên nhiên và làng quê: minh hoạ hình ảnh thiên nhiên mơ mộng, đậm chất hoài niệm

 - Cuộc sống nghèo: không đi quá sâu vào đời sống khắc nghiệt, mà tập trung thể hiện vào vẻ đẹp tâm hồn

• Cuộc sống thanh bạch và trọng tình nghĩa
• Văn hoá và phong tục truyền thống của xã hội bấy giờ

Nội Dung Chính:

- Tái hiện lại đời sống và bộc lộ sự bất công của xã hội

• Phơi bày hiện thực đời sống

• Cái thối, cái nghèo, cái khổ

- Khám phá nỗi bất hạnh, cô độc và tha hoá

- Cuộc đấu tranh giữa thiện và ác

• Ranh giới giữa sự sinh tồn và phẩm chất

Nội Dung Chính:

- Khám phá vẻ đẹp tâm hồn và những cảm xúc tinh tế

• Mối tình trong sáng, thanh khiết
• Trạng thái bâng khuâng, mơ hồ

- Ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên và phong tục truyền thống

• Thiên nhiên hữu tình: làng quê, chiều xế
• “Vang bóng một thời”: gìn giữ văn hoá, truyền thống giữa xã hội đang biến đổi

- Tố cáo lễ giáo phong kiến và khẳng định cái “tôi”

• Đấu tranh cho tự do => gia đình, quan niệm

Thông điệp:

- “Nghệ thuật không phải là ánh trăng lừa dối”

• Cái đẹp của cái khổ, cái đẹp phát ra từ những âm thanh kêu cứu

- Lên tiếng cho quyền làm người, quyền được sống

- Tôn vinh vẻ đẹp tâm hồn và những phẩm chất tốt đẹp như lòng nhân hậu, kiêng cường và sự thấu hiểu

- Bỏ đi định kiến xã hội bất công

- Thương xót cho những người nghèo và hướng tới một xã hội tốt đẹp hơn

- Được tác giả gửi gắm đến độc giả qua nhân vật chính

Thông điệp:

- Những cử chỉ nhỏ và sự thấu hiểu có thể sưởi ấm cuộc đời nghèo khó, cô độc

- Sống tử tế, giữ gìn giá trị tình yêu

- Trân trọng tình yêu và cái đẹp

• Luôn hướng tới sự tích cực
• Vẻ đẹp nội tâm của con người

- Khát vọng tự do => cái “tôi” trong tác phẩm

• Quyền được sống và được yêu

Đặc trưng hình thức

Tình huống truyện: 

- Tình huống: làm nổi bật nhân vật, và là nơi xung đột xuất hiện

• Tình huống nhận thức: nhân vật nhận ra chân lý sai hoặc sai lầm của bản thân
• Tình huống hành động: nhân vật bị đẩy vào đường cùng và buộc phải đưa ra một lựa chọn để xử lý vấn đề
• Tình huống tâm lý: Những cuộc đấu tranh trong nội tâm nhân vật
• Tình huống nghịch lý: mâu thuẫn giữa mong muốn và thực tế, đậm chất tương phản

Tình huống truyện:

- Tình huống truyện khá ít và mang tính nhẹ nhàng

• Tình huống gặp gỡ: rung động qua ánh nhìn đầu tiên hoặc gặp lại người thương cũ
• Tình huống phát hiện: nhân vật nhận ra một vẻ đẹp khuất lấp trong đời thường hoặc giá trị tinh thần
• Tình huống chờ đợi: Nhân vật sống trong khoản thời gian tràn đầy hy vọng, mong chờ vào một sự kiện, người thương, hoặc biểu tượng nào đó

Cốt truyện:

- Ngắn, phát triển nhanh

- Thể hiện một khía cạnh trong đời sống một cách chân thật

- Tập trung vào một cảnh/ tình huống nhất định

• Nhằm thể hiện rõ xung đột nội tâm

- Kết thúc mở/ bi kịch

• Mở: lơ lửng, khiến người đọc phải suy ngẫm
• Bi kịch: nhân vật chết hoặc rơi vào tuyệt vọng
• Nhằm khiến độc giả cảm thông với nhân vật

Cốt truyện:

- Phát triển một cách ôn hoà, chậm hơn so với truyện ngắn hiện thực

- Hầu hết không có xung đột quá kịch tính => tác giả tập trung vào cảnh nhất định, khắc họa rõ hiện thực tàn nhẫn và ước mơ rực rỡ

- Kể qua lăng kính ký ức, giấc mơ ảo

• Nhân vật hay sống trong thế giới của kỷ niệm

- Kết bằng cái chết bi thảm hoặc sự giải quyết của mâu thuẫn

Nhân vật:

- Số lượng ít => các nhân vật sẽ được khắc hoạ tỉ mỉ

• Nhân vật chính: nhân vật có ảnh hưởng và phát triển cốt truyện nhiều nhất
• Nhân vật phản diện: Nhân vật có tư tưởng, suy nghĩ đối lập với nhân vật chính => thế lực phản lại nhân vật chính nhiều nhất

- Được khắc họa qua các đặc trưng khác: hành động, lời thoại và xung đột

- Tượng trưng cho một khía cạnh, thế lực hoặc tư tưởng trong xã hội

Nhân vật:

- Số lượng ít => chủ yếu tập trung vào nội tâm và vẻ đẹp xuất hồn của nhân vật

• Nhân vật chính: đôi khi có một nhân vật trữ tình nhất đinh, đôi khi không rõ ai là nhân vật chính
• Phản diện: thông thường không có nhân vật phản diện nhất định, xã hội thường là thế lực tàn phá khiến tình yêu bể vở

- Nhân vật có tâm hồn nhạy cảm => được sử dụng nhiều nhất trong truyện ngắn lãng mạn

- Nghệ sĩ - tài hoa => thờ phụng cái đẹp

- Có khát vọng tự do, tình yêu => cái “tôi”

Không gian - Thời gian nghệ thuật:

- Chật hẹp: làng quê, nông thôn => đầy bóng ma đói khát

- Đối lập: sự tương phản giữa cái nghèo và cái giàu

- Hồi ức: khiến nhân vật chính hồi tưởng lại về quá khứ

- Các ý  bên trên hợp tác chung nhằm mục đích làm biểu tượng, thể hiện tâm tưởng của tác giả

Không gian - Thời gian nghệ thuật:

- Bối cảnh phổ biến nhất là ở thiên nhiên, làng quê, cái sáng với tối

• Không gian yên tỉnh, mơ mộng, đóng vai trò làm biểu tượng
• Mở  rộng theo cảm xúc nhân vật
• Khiến nhân vật lắng nghe tiếng lòng của mình

- Thời gian chạy chậm và trôi mượt hơn

• Ngưng đọng: kéo dài những khoảnh khắc thân mật => miêu tả những rung động và hành động nhỏ một cách tỉ mỉ
• Hồi tưởng: nhân vật sống trong quá khứ, kỷ niệm để thoát hiện thực
• Chu kỳ - Hoài niệm: bối cảnh gợi nhớ về nỗi buồn miên man

Ngôn ngữ:

- Ngắn gọn nhưng nhiều cảm xúc

- Thể hiện ý nghĩa sâu sắc

- Bộc lộ tính cách của nhân vật

- Gần gũi với cuộc sống đời thường

Ngôn ngữ:

- Ngắn gọn nhưng nhiều ý nghĩa

- Giàu chất thơ và hình ảnh

- Nhiều lời thoại nội tâm của nhân vật => Nhân vật tự nói với chính mình

Giọng điệu:

- Mỉa mai: tác giả sử dụng giọng điệu mỉa mai để lật tẩy bản chất thối nát của xã hội

- Khách quan: miêu tả chân thực cuộc sống bấy giờ, không chừa ra những chi tiết xấu hay khổ đau

- Nhịp điệu: thường nhanh, gấp gấp, tạo cảm giác khó thở cho người đọc

Giọng điệu:

- Trữ tình: Thể hiện sự nhẹ nhàng, nhân hậu và giàu cảm xúc

- Mơ mộng: giọng văn giúp xây dựng thế giáo mộng tưởng, bây bổng để con người tìm đến tình yêu lý tưởng, khát vọng

- Nhịp điệu: chậm rãi và khoan tai để tạo nên sự tinh tế của tỉnh cảm giữa các nhân vật 

Hành động:

- Thúc đẩy cốt truyện

- Thể hiện tâm lý, phẩm chất và tâm trạng nhân vật

- Thông thường không được miêu tả nhiều => tác giả tập trung vào những hành động quan trọng đến cốt truyện nhất

Hành động:

- Hành động biểu trưng hoặc lễ nghi:

• Tinh tế: nhân ái, chăm sóc, làm việc tốt
• Nghệ thuật: sáng tạo/ thưởng thức cái đẹp
• Thoát ly: hướng tới một thế giới khác

Thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn hiện thực

Truyện ngắn lãng mạn

Điểm chung

Nội dung:

- Cả hai thể lại đều lấy con người làm đề tài để khám phá trong tác phẩm và sử dụng họ để truyền lại tư tưởng của tác giả

• Thông điệp, quan niệm sống của tác giả được thể hiện qua góc nhìn của nhân vật trong tác phẩm

- Đều phản ánh hiện thực xã hội

• Xã hội đều là thế lực tàn phá nhân vật
• Tố cáo sự bất công và những mặt xấu của xã hội
• Được khai thác qua việc sử dụng lòng thương xót của độc giả vì cái kết bi kịch

- Thể loại của thời đại bừng tỉnh (cái “tôi”)

• Nội tâm riêng 

- Tác giả bộc lộ cảm nhận và quan điểm của mình về xã hội và con người

• Mang giá trị nhân đạo: thể hiện sự quan tâm đến những số phận bất hạnh hoặc những khát vọng tốt đẹp của con người
• Giúp độc giả hiểu hơn về cuộc sống bấy giờ

Hình thức:

- Đều là thể loại truyện ngắn; dung lượng ngắn và cốt truyện cô động

- Số lượng nhân vật ít => tác giả chỉ khắc hoạ các nhân vật chính và phản diện một cách sâu sắc

• Nhân vật tượng trưng cho một khía cạnh trong xã hội
• Tâm lý và nội tâm nhân vật được miêu tả sắc nét
• Có số phận đau khổ và khát vọng tốt đẹp
• Khắc họa qua các đặc trưng khác: 

a) Ngôn ngữ => bộc lộ suy nghĩ của nhân vật

b) Xung đột => sự tương phản giữa các nhân vật hoặc quan điểm

c) hành động => xuất hiện khi nhân vật bị đẩy vào đường cùng, bộc lộ phẩm chất của nhân vật

- Tác giả đi sâu vào một cảnh hoặc giai đoạn nhất định trong cuộc sống nhân vật => tình huống đó thể hiện rõ xung đột trung tâm nhất

- Bối cảnh (không gian và thời gian) được lấy cảm hứng từ xã hội bấy giờ 

• Nông thôn, làng quê: sự tàn nhẫn của cái nghèo, định kiến xã hội và phong tục truyền thống
• Thiên nhiên: nhẹ nhàng, trong sáng, phản ánh tâm trạng nhân vật

Điểm khác

- Đề tài và chủ đề liên quan đến xã hội trần trụi

• Cái đói, cái nghèo, cái đau

- Nhân vật bị hoàn cảnh (nghèo rớt mồng tơi) dùi đập => bị tha hoá và dẫn đến cái chết bi kịch

- Cốt truyện có xung đột kịch tính => buộc nhân vật bộc lộ bản tính 

- Ngôn ngữ thô tục => thể hiện sự thối nát và thô lỗ của nhân vật

- Giọng kể giản dị, thẳng thắn và khách quan => tố cáo xã hội

- Hành động quyết liệt, vô cảm, máu lạnh => cuộc sống sinh tử bởi cái nghèo

- Bối cảnh (không gian) bẩn thỉu, tăm tối => tượng trưng cho thế lực tàn ác, áp bức nhân vật đến sự tha hoá

- Thời gian khắc nghiệt => trôi đi vô nghĩa

- Thông điệp: 

• Phê phán xã hội bất công
• Thúc đẩy người đọc “nhìn thẳng vào sự thật” và chiến đấu cho xã hội công bằng hơn
• Nghệ thuật có thể phát ra từ những thanh âm kêu cứu

- Chủ đề và đề tài xoay quanh vào thế giới nội tâm của con người

• Cảm xúc, rung động, tình yêu lý tưởng

- Nhân vật nhạy cảm, giàu cảm xúc 

• Sống bằng lý tưởng hoặc khát vọng

- Cốt truyện ít xung đột, ít kịch tính và phát triển theo cảm xúc nhân vật

• Lần gặp gỡ đầu tiên
• Thức tỉnh của tâm hồn

- Ngôn ngữ hầu hết là dòng suy nghĩ nhân vật

• Giàu chất thơ, nhã nhặn

- Hành động trìu mến, dịu dàng

- Bối cảnh mơ mộng, thoáng đãng và cổ kính

• Nông thôn: gợi lên sự hoài niệm, ký ức và kỷ niệm của nhân vật
• Thiên nhiên: là tấm gương phản chiếu cảm xúc nhân vật 

- Thời gian ngưng đọng trong hồi ức

• Trôi chậm lại vào những khoảnh khắc thân mật, yêu thương giữa các nhân vật

• Nhân vật chờ đợi một điều gì đó trong hy vọng

- Thông điệp: “Thanh lọc tâm hồn”

• Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn
• Hướng tới cuộc sống tích cực
• Đề cao tình yêu và khát vọng sống